Buzun içinde bir teleskop
2026 Nobel Fizik Ödülü, Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden Francis Halzen'e "IceCube Nötrino Gözlemevi'ne yaptığı belirleyici katkılar ve astrofiziksel kökenli yüksek enerjili nötrinoların keşfi" nedeniyle verildi. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi ödülü 6 Ekim'de açıkladı.
IceCube, Amundsen-Scott Güney Kutbu İstasyonu'nun altındaki berrak buzun içine gömülü; bir kilometreküp buz boyunca iplere asılı 5.000'den fazla optik sensör var. İnşaat 2011'de tamamlandı ve iki yıl sonra ekip, güneş sistemimizin çok ötesinden gelen yüksek enerjili nötrinoların keşfini duyurdu.
Uzak kaynaklardan gelen haberciler
Nötrinolar, maddenin içinden neredeyse hiç etkileşime girmeden geçen, neredeyse kütlesiz parçacıklardır. Manyetik alanlar tarafından saptırılmadıkları ve toz ile gaz tarafından soğurulmadıkları için, ışığın kaçamadığı şiddetli kozmik olaylardan bilgi taşıyabilirler. Nobel Fizik Komitesi başkanı Mark Pearce, açıklama sırasında "Bu, uzak kozmik kaynaklar hakkında başka yollarla elde edemeyeceğimiz bilgileri bize ulaştırmanın bir yolu" dedi.
Halzen 1944'te Belçika'nın Tienen kentinde doğdu ve doktorasını 1969'da KU Leuven'de aldı. Dedektörün inşasına ve bir kilometre Antarktika buzunun teleskop olarak işleyebileceğine fon sağlayanları ikna etme çabasına öncülük etti. IceCube ekibi artık dünya çapında 400'den fazla bilim insanını kapsıyor.
Bir ödül haftası
Fizik ödülü, Nobel haftasının bilimsel yarısını kapattı. Tıp ödülü, ışık kapılı iyon kanalları ve araştırmacıların nöronları ışıkla açıp kapatmasını sağlayan bir teknik olan optogenetik üzerine keşifleri nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e gitti. Kimya ödülü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkiler ve otokataliz çalışmaları nedeniyle Henri B. Kagan ve Kenso Soai'ye verildi; komite bu çalışmanın ilaç yapımında kullanılan reaksiyonları tasarlayan kimyagerler için belirleyici olduğunu söyledi.
12 Ekim'de açıklanan ekonomi ödülü, makroekonomik istikrarın mikroekonomik temelleri üzerine çalışmaları nedeniyle Robert E. Hall ve Michael Woodford'a gitti. Bu yıl her ödül 12 milyon İsveç kronu değerinde.