Nagroda Nobla z chemii 2026
Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za 2026 rok Henriemu B. Kaganowi i Kenso Soaiowi za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej. Akademia ogłosiła nagrodę w środę w Sztokholmie. Obaj podzielą się kwotą 12 milionów koron szwedzkich, około 1,2 miliona dolarów.
Cząsteczki będące odbiciami lustrzanymi
Wiele cząsteczek występuje w dwóch formach, które są swoimi odbiciami lustrzanymi, jak lewa i prawa ręka. W medycynie obie formy mogą zachowywać się bardzo różnie w organizmie, dlatego chemicy starają się wytwarzać jedną, a nie drugą. Kagan, urodzony we Francji i związany z Universite Paris-Sud w Orsay, badał, jak mieszaniny związków mogą kierować reakcję w stronę jednej formy lustrzanej. Soai, urodzony w Japonii, 95-letni, związany z Tokyo University of Science, odkrył reakcję autokatalityczną, w której produkt przyspiesza własne powstawanie. Eksperyment jest obecnie znany jako reakcja Soaia.
Dlaczego to ma znaczenie
Komitet Noblowski stwierdził, że prace te były rozstrzygające dla chemików projektujących reakcje do produkcji leków, aromatów, zapachów i nowych materiałów. Odkrycia dotykają także długoletniego pytania w chemii: jak życie zaczęło faworyzować jedną formę lustrzaną cząsteczek, których używa.
Nagroda z chemii to trzecia z tegorocznych nagród Nobla. Nagroda z medycyny przypadła w poniedziałek Karlowi Deisserothowi, Peterowi Hegemmannowi i Georgowi Nagelowi za odkrycia dotyczące kanałów jonowych bramkowanych światłem, które doprowadziły do optogenetyki — metody wykorzystującej światło do włączania i wyłączania pojedynczych komórek nerwowych. Nagroda z fizyki we wtorek przypadła Francisowi Halzenowi za jego rolę w Obserwatorium Neutrin IceCube i detekcję wysokoenergetycznych neutrin z kosmosu. Nagroda literacka przypada w czwartek, pokojowa w piątek, a ekonomiczna w poniedziałek. Zeszłoroczna nagroda z chemii przypadła Susumu Kitagawie, Richardowi Robsonowi i Omarowi M. Yaghiemu za metaloorganiczne szkielety.