De scheikundeprijs van 2026
De Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen kende de Nobelprijs voor scheikunde 2026 toe aan Henri B. Kagan en Kenso Soai voor de ontdekking van niet-lineaire effecten en autocatalyse in asymmetrische organische synthese. De academie maakte de prijs woensdag in Stockholm bekend. De twee delen 12 miljoen Zweedse kronen, ongeveer $1,2 miljoen.
Spiegelbeeldmoleculen
Veel moleculen bestaan in twee vormen die elkaars spiegelbeeld zijn, zoals een linker- en een rechterhand. In de geneeskunde kunnen de twee vormen zich heel verschillend gedragen in het lichaam, dus werken scheikundigen eraan om de ene en niet de andere te maken. Kagan, geboren in Frankrijk en verbonden aan Université Paris-Sud in Orsay, bestudeerde hoe mengsels van verbindingen een reactie naar één spiegelvorm kunnen sturen. Soai, geboren in Japan, 95 jaar oud en verbonden aan de Tokyo University of Science, vond een autocatalytische reactie waarin een product zijn eigen vorming versnelt. Het experiment staat nu bekend als de Soai-reactie.
Waarom het belangrijk is
Het Nobelcomité zei dat het werk beslissend is geweest voor scheikundigen die reacties ontwerpen voor de vervaardiging van geneesmiddelen, smaakstoffen, geurstoffen en nieuwe materialen. De bevindingen raken ook een langdurige vraag in de scheikunde: hoe het leven ertoe kwam één spiegelvorm van de moleculen die het gebruikt te bevoordelen.
De scheikundeprijs is de derde van dit jaar. De geneeskundeprijs ging maandag naar Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel voor ontdekkingen over lichtgestuurde ionenkanalen die leidden tot optogenetica, een methode die licht gebruikt om individuele zenuwcellen aan en uit te schakelen. De natuurkundeprijs ging dinsdag naar Francis Halzen voor zijn rol in het IceCube Neutrino Observatory en de detectie van hoogenergetische neutrino's uit de ruimte. De literatuurprijs volgt donderdag, de vredesprijs vrijdag en de economieprijs maandag. Vorig jaar ging de scheikundeprijs naar Susumu Kitagawa, Richard Robson en Omar M. Yaghi voor metaal-organische frameworks.